De impact van slaap op operator-prestaties

Door Dirk de Knecht

Je hebt als operator zelf wel ervaren  dat goed of niet goed slapen van invloed is op je werk. Maar wat is nu precies de invloed?  Wat zijn de gevolgen en hoe kan je de negatieve effecten zoveel mogelijk voorkomen? Het team van Shiraz University of Medical Sciences heeft onderzoek gedaan bij een Iraans petrochemisch bedrijf. In dit artikel lees je kort de conclusies.

Invloed op het kortetermijngeheugen

Een van de testen die is gedaan is de prestatie op het gebied van kortetermijngeheugen (zie afbeelding 1). Hieruit bleek dat zowel bij dagdienst als bij nachtdienst er een achteruitgang te zien is gedurende de shift. Wat wel opvallend is, is dat die bij nachtdienst wel een stuk groter is.

Grafiek Slaapgebrek effect

Afbeelding 1: Short-Term Memory Test (geel=dagploeg , rood = nachtploeg)

Twee typen fouten

Wanneer we kijken naar het ‘type’ fouten dat gemaakt wordt, dan valt nog iets anders op.  We kunnen onderscheid maken tussen twee soorten fouten:

  • omissie-fouten (iets vergeten; b.v. iets vergeten in te voeren)
  • commissie-fouten (iets verkeerd doen: v. het verkeerde getal invoeren).

Bij commissie-fouten zien we dat nachtploegen iets slechter presteren dan dagploegen (afbeelding 2). Maar het verschil is niet erg groot. Bij beide is een  lichte toename te zien gedurende de dienst.

Afbeelding 2: Commissiefouten gedurende een ploegendienst (geel=dagploeg , rood = nachtploeg).

Het verschil in omissie-fouten is echter wel opvallend (Afbeelding 3). Hier zien we bij nachtploegen een behoorlijke toename van het aantal omissie-fouten. Men weet dus wel wat men moet doen,  maar wordt steeds slaperiger en vergeet dus steeds meer dingen. Het kortetermijngeheugen functioneert dus steeds slechter.

Grafiek slaapgebrek

Afbeelding 3: Omissie fouten gedurende een ploegendienst (geel=dagploeg , rood = nachtploeg).

Langetermijneffecten

In het onderzoek is ook gekeken naar meerdaagse effecten op slaperigheid. Hierbij is gekeken naar operators met een ploegenrooster van: 7 nachtdiensten, 7 dagdiensten en 7 dagen vrij. Dat is dus wel iets anders dan een 2/2/4 rooster. Zoals je in afbeelding 4 kan zien geldt voor dagdienstoperators dat hun prestaties relatief goed zijn en zelfs iets verbeteren doordat hun lichaam zich aanpast. Maar wanneer we kijken naar de nachtdienstoperator, dan zien we een ander beeld. Zij zijn in staat zijn om zich in de eerste paar nachten sterk te houden, maar al snel lopen zij tegen een ’muur’ aan en zien we een grote toename van slaperigheid. Hier zien we dat de biologische klok slechts in beperkte mate rekbaar is. Hierbij komen we in een situatie waarin “alle drie de cognitieve functies” (geheugen, volgehouden aandacht en reactietijd) worden aangetast met als gevolg een toename van mogelijke fouten.

Afbeelding 4: Symptomen van slaperigheid in een 7/7/7-rooster (geel=dagploeg , rood = nachtploeg). y-as: Slaperigheid | x-as: Dagen

Wat kunnen we hieraan doen?

Er zijn uiteraard geen simpele en standaard oplossingen voor dit probleem. Uiteraard begint alles met een goede analyse en afstemming van taken en werkzaamheden. Ga hierbij uit van een holistische aanpak. Bedrijven moeten hun mensen helpen om werk en privé in een optimale balans te brengen om zo de prestaties te verbeteren. Misschien moeten bedrijven wel ondersteuning bieden bij een gezonde levensstijl. Denk hierbij aan verantwoord eten in de kantine en het bieden van een slaapcoach. Bedrijven die hiermee experimenteren zien positieve resultaten. Eén van de bedrijven zag zelfs een toename van  70 minuten verbeterde productiviteit per werknemer per maand.

Daarnaast is het belangrijk om een optimale werkomgeving te hebben, die operators in staat stelt om de kans op fouten de te verminderen. Dit is vooral belangrijk tijdens de kritieke nachtploegperiode. Wanneer we kijken naar de optimale werkomgeving dan variëren ingrepen van  de indeling van de controlekamer, tot aan het optimaliseren van verlichting en geluid.

Uiteraard zou het interessant zijn om een vergelijkbare studie te doen bij een 4/4/4 ploegendienst. Uitdagingen als deze worden steeds relevanter met de elke dag toenemende concurrentie in de wereld. Toekomstgerichte bedrijven doen er verstandig aan de mogelijkheden te onderzoeken en vragen te beantwoorden.

Bron: website Yokogawa